آرتروز زانو

آرتروز زانو :

درد زانو یکی از مشکلات شایع بهداشتی درمانی جوامع بشری است که اغلب در سنین بالای 45 سال آغاز شده و مانع فعالیت روزمره ، شغل ، مسافرت ، تفریح و ورزش می گردد . زانو بزرگترین مفصل بدن است که از سه استخوان ران ، ساق و کشکک تشکیل شده است و به عنوان یک لولا عمل می کند و غضروف انتهایی آن توسط کپسول مفصلی احاطه شده است . آرتروز یک بیماری مفصلی است که در آن غضروف مفصلی آسیب دیده و تخریب شده و آرتروز شایع ترین بیماری مفصلی است. در سن 40 سالگی تقریبا اکثر افراد جامعه تغییرات آرتروزی را در مفاصل خود دارند ولی بیشتر آنها علامت خاصی احساس نمی کنند تعداد نسبتا کمی در این سن دچار علایم آرتروز هستند.

علائم آرتروز چیست ؟

بیماری آرتروز شروعی تدریجی و سیری پیشرونده دارد . مهمترین حادثه در آرتروز زانو ، تخریب و نازک شدن غضروف پوشاننده استخوان و کاهش فضای مفصلی است و معمولا در سنین بالاتر از 40-35 سال خود را نشان می دهد و به تدریج پیشرفت می کند. اولین علامت آرتروز زانو، درد مفصل زانو است این درد با فعالیت بدنی بدتر شده و با استراحت بهتر می شود هنگام بیدارشدن از خواب بیمار احساس می کند مفاصل اوسفت شده است و پس از 5 تا 10 دقیقه این حالت از بین می رود . با پیشرفت بیماری آرتروز به مرور زمان دامنه حرکات زانو کم و کمتر شده و ممکن است مفصل خشک و بی حرکت شود گاهی به دنبال این آرتروز یک کیست در پشت زانو تشکیل می شود و اندازه آن بزرگتر از یک نارنگی است که برداشتن آن ضروری نیست.

تشخیص آرتروز :

تشخیص بیماری آرتروز آسان است البته گاهی این بیماری با بیماری روماتیسمی اشتباه می شود پزشک با شرح حال بیمار، معاینه و همچنین عکس ساده از زانو می تواند آرتروز را تشخیص داده و میزان آسیب را تعیین کند.

داروها :

برای تسکین درد علاوه بر استراحت نسبی می توان از داروهایی مثل استامینوفن ، دیکلوفناک ، ایبوپروفن ، ایندومتاسین ، ناپروکسن ، نولمتین و سلکسیب استفاده کرد . البته این داروها می بایست تحت نظر پزشک مصرف شوند. این داروها عوارض گوارشی دارند و چنانچه برای مدت طولانی و خود سرانه مصرف شوند عوارض کلیوی نیز به وجود می آورند . شایان ذکر است این داروها درد و تورم مفصلی آرتروز را موقت درمان می کنند ولی سیر پیشرونده آرتروز را تغییر نمی دهد. در صورت استفاده مداوم از مسکن ها ممکن است بیمار بدون توجه به آسیب مفصلی اقدام به فعالیت نموده و باعث تشدید تخریب مفصل شود.

آیا آرتروز درمان پذیر است ؟

درآرتروز ، مفصل آسیب دیده ترمیم نمی شود و در صورت عدم توجه و رعایت اصول بهداشتی ، بیماری سیری پیشرونده خواهد داشت . اگر بیمار چاق است توصیه می شود وزن خود را کم کند تا فشار روی زانوها و مفصل لگن کمتر شود علاوه بر آن کارهای زیادی برای بیمار مبتلا به آرتروز می توان انجام داد و همکاری بیمار در همه موارد بسیار اهمیت دارد .

تغییر در شیوه زندگی :

یکی از بهترین روشهای معالجه و درمان بیماری تغییر روش زندگی است درادامه توصیه هایی برای مبتلایان به آرتروز زانو داده  می شود که این بیماران باید از آن پیروی کنند.

-از انجام حرکات شدید ، ناگهانی و غیرمعمول زانو خودداری شود.

-افراد مسن باید از نشستن در وضعیت هایی که نیاز به خم کردن زانو دارد نظیر چهار زانو و دو زانو نشستن خودداری کنند به این افراد توصیه می شود حتی الامکان روی زانو بنشینند و برای نشستن از مبل یا صندلی راحتی استفاده کنند . و از سرویس های بهداشتی فرنگی استفاده نمایند .

-پیاده روی روزانه در حدی انجام شود که بعد از آن دچار درد زانو نشوند . حتی الامکان کمتر از پلکان بالا و پایین روند . استفاده از سطوح شیب دار به جای پلکان به همه افراد بویژه مبتلایان به درد زانو توصیه می شود .

-درمواردی که آرتروز بسیار پیشرفت کرده است بیماران مبتلا باید پشت میز نماز بخوانند به این ترتیب که هنگام سجده روی صندلی بنشینند و پیشانی خود را روی میز که مهر وری آن است قرار دهند .

– همواره باید از کفشهای خوب و با اندازه مناسب استفاده کرد . از پوشیدن کفشها ، صندلها و دمپایی هایی که کف لغزنده دارند خودداری گردد . همچنین از پوشیدن کفشهای سفت و خشک اجتناب شود . این کفشها مانع حرکات طبیعی مچ پا می گردند وزانوها را در معرض فشار ثانویه و شدید قرار می دهد . ممکن است تغییر ناگهانی نوع فعالیتهای روزمره به زانو آسیب برساند لذا بهتر است این تغییرات یکباره صورت نگیرد .

رژیم غذائی :

تغذیه مناسب ، یکی از علل مهم جلوگیری از انواع بیماریها از جمله آرتروز است . اولین مرحله اصلی در درمان آرتروز ، رساندن وزن به حد ایده آل است . وزن اضافی باعث ایجاد فشار بر روی مفاصل و در نتیجه عوارض آرتروز می گردد . مصرف بیشتر میوه ها و سبزیجات تازه ، ماهی آزاد ، دانه ها و غلات سبوس دار توصیه می شود . آجیل دانه های خوراکی و ماهی باعث کاهش التهاب مفاصل یا آرتروز می شوند .

مطالعات انجام شده نشان داده است استفاده از عصاره سنجد و یا گیاه زنجبیل می تواند در کاهش التهاب و درد مفصل موثر باشد .

 

استفاده از عصا و زانو بند :

استفاده از عصا باعث می شود 30-20 درصد وزن بدن از زانو برداشته شود و یک کارکرد پیشگیرانه برای جلوگیری از پیشرفت آرتورز صورت گیرد که لازم است در هنگام استفاده از عصا آن را به دست مقابل اندام دچار آرتروز گرفت .

زانو بندها دارای اقسام ساده ، فنردار یا لولادار فلزی می باشد . و استفاده مناسب از زانوبندها با نظر پزشک معالج در کاهش علائم مفصلی می تواند مفید باشد .

فیزیوتراپی :

فیزیوتراپی سبب جلوگیری از تشدید آرتروز و یا معالجه محدودیت حرکتی و تقویت عضلات اطراف مفصل می شود . با تقویت عضلات ، مفصل ثبات بیشتری پیدا کرده و مشکلات بیمار کمتر می شود .

تمرینات ورزشی جهت پیشگیری و درمان درد زانوها :

ورزشهای تقویت کننده عضلات ران و پشت ران بسیار مفید است که به آنها اشاره می کنیم .

-دراز بکشید درحالی که یک پای خود را از زانو خم کرده اید پای دیگر را بالا بیاورید . عضله زانو را صاف نگه دارید . پاشنه پا را بلند کنید ( فاصله پاشنه تا زمین باید 30 سانتی متر باشد ) پا را تا 5 ثانیه نگه دارید بعد به آرامی پایین بیاورید . در حال پایین آوردن عضله را کم کم رها کنید .

-روی زمین و یا تخت بنشینید ودر حالی که پای خود را دراز کرده اید عضله بالای زانو خود را منقبض کنید و به زمین بچسبانید . 5 ثانیه صبر کرده و سپس آنرا رها کنید . این عمل را 20 مرتبه تکرارکنید و دوبار در روز تکرار کنید .

-بر روی زمین راحت بنشینید و یا حتی تکیه دهید و انگشتان مچ پا را به عقب برگردانید . درحالیکه زانو مستقیم باشد نگه داشتن ران و ساق و مچ انگشتان پا در این حالت باید 5 ثانیه طول بکشید این حرکات را روزانه 30 بار ودو مرتبه در روز تکرار کنید .

-ارجح است که در 2 یا 3 وعده ورزش انجام شود .

-روی نیمکت بنشینید و پشت را صاف نگه دارید دستها را زیر باسن قرار داده و عضله ران را محکم بگیرید و پا را بالا بکشید ( در حالیکه زانو کاملا صاف شده باشد ) 5 ثانیه صبر کنید و بعد پا را آرام پایین آورده و پاشنه پا را روی زمین قرار دهید . 30 مرتبه و دوبار در روز این کار را تکرار کنید .

توجه داشته باشید که :

ورزش ها را از کم شروع کنید ( به طور معمول هر حرکت 10بار ) و به تدریج سرعت و تعداد حرکات را افزایش دهید .

در انجام حرکات زیاده روی نکنید و دستورات ورزشی را به همان اندازه که آموزش داده شده است انجام دهید .( هر ورزش را که باعث درد می شود انجام ندهید تا با پزشک خود مشورت کنید .)

جراحی :

گاهی به علت انحراف زانو ، اقدامات جراحی که به منظور اصلاح راستای زانو صورت می گیرد مفید می باشد که البته برای پیشگیری این اعمال مفیدترند و آخرین اقدام در موارد پیشرفته آرتورز زانو ، تعویض مفصل زانو می باشد که استفاده از مفصل مصنوعی باعث بی دردی زانو شده ولی مشکلات و مسائل خاص خود را دارد که به عنوان آخرین مرحله درمان می تواند کمک کننده باشد .